Wat komt er kijken bij de keuze voor wel of geen euthanasie bij dementie? Het is belangrijk hier op tijd over te praten.
- Als je vraagt om euthanasie, vraag je een arts om je te laten sterven. Dat kan niet zomaar: je moet vooraf heel goed hebben opgeschreven waarom je dat wil. Een arts kan iemand alleen helpen sterven als:
- de arts dit zelf wil (sommige artsen willen geen euthanasie uitvoeren, daarom moet je het altijd op tijd bespreken met je huisarts).
- de arts zeker weet dat dit jouw wens is. De arts moet zeker weten dat jij ondraaglijk lijdt.
- je een wilsverklaring hebt geschreven, waarin duidelijk staat wat voor jou, persoonlijk, ondraaglijk lijden is.
Dementie maakt dat lastig. Als je langer leeft met dementie, kun je soms niet meer duidelijk uitleggen wat je wilt. Juist met dementie is het belangrijk dat je je wensen opschrijft op het moment dat je dit nog kunt. Ook is het goed om er over te praten met familie. Hoe moeilijk dit ook is.
Lees ook: Dementie en euthanasie: de meest gestelde vragen
Praat over euthanasie
Het leven stoppen, op een zelfgekozen moment: dat is heel heftig. Voor jezelf, maar ook voor iedereen om je heen. Als je dementie hebt, is het heel belangrijk om er al vroeg over te praten. Dat kan moeilijk zijn. Maar als het lukt, helpt dat de naasten om het te begrijpen en te accepteren.
Bekijk ook onderstaand fragment uit Roosen & Borst. Hierin gaan Adelheid Roosen en Hugo Borst in gesprek met Dominique Rijnja. Zij is consulent Expertisecentrum Euthanasie en gaat met ze in gesprek over de vraag: ‘Wat is het goede moment voor euthanasie?’
Voorwaarden voor euthanasie
Euthanasie krijg je niet zomaar. Het is alleen toegestaan onder strenge regels. Ook bij mensen met dementie. Zo moet het voor een arts volledige duidelijk zijn dat euthanasie de wens is van de persoon met dementie. Vooral als iemand al langere tijd met dementie leeft, is dat soms moeilijk te bewijzen.
Voor een arts is het nooit makkelijk om iemand te helpen sterven. Jouw huisarts mag altijd weigeren. Daarom heet een euthanasieverzoek een verzoek. Het is geen recht.
Een arts mag euthanasie alleen toepassen onder strenge voorwaarden:
- De arts moet zeker weten dat de vraag om euthanasie vrijwillig is.
- De arts moet zeker weten dat de persoon er goed over heeft nagedacht. Niemand mag de persoon met dementie onder druk zetten. Ook de familie niet.
- Er moet een wilsverklaring (of wilsbeschikking) zijn op papier. Geschreven door de persoon met dementie. In deze wilsverklaring zit ook het euthanasieverzoek. Dit verzoek kan alleen de persoon met dementie zelf opstellen. Niemand anders. Deze wilsverklaring hoef je niet vast te leggen bij de notaris.
- De wilsverklaring met daarin het euthanasieverzoek moet de huisarts ook hebben.
- De persoon met dementie heeft op verschillende momenten herhaald dat die euthanasie wil. Zowel tegen de huisarts als tegen de eigen partner en/of familieleden.
- Om euthanasie te mogen uitvoeren, moet de arts zeker weten dat het lijden ondraaglijk en uitzichtloos is. Dat weet de arts omdat dit heel goed is opgeschreven in het verzoek.
- De arts beoordeelt het verzoek. Stemt de arts in, dan moet een andere arts controleren of alle regels zijn gevolgd. Meestal is dit een SCEN-arts. SCEN is de afkorting van ‘Steun en Consultatie bij Euthanasie in Nederland’. Dit is een arts die speciaal is opgeleid om euthanasieverzoeken te beoordelen. Alleen als deze arts het verzoek goedkeurt, kan de (huis)arts euthanasie toepassen.
Advies over euthanasie en dementie vind je op de website van de Nederlandse Vereniging voor een Vrijwillig Levenseinde (NVVE).
Lees ook:
Op de website van de Rijksoverheid is meer informatie te vinden over deze onderwerpen:
Andere mogelijkheden tegen onnodig lijden
Het lijkt nu net of je alleen maar kunt kiezen tussen ‘wel euthanasie’ of ‘geen euthanasie.’ Dat is niet zo. Er zijn veel meer mogelijkheden om het einde van je leven zo zacht mogelijk te maken. Bijvoorbeeld:
- Een behandelverbod. Hierin schrijf je duidelijk op dat je geen behandeling meer hoeft als je bijvoorbeeld een hartstilstand, hersenbloeding of andere levensbedreigende ziekte hebt gekregen. Dat betekent niet dat je geen hulp meer krijgt. Pijn en ongemak zal de arts zeker tegengaan. Maar: de arts(en) zullen niet meer alles op alles zetten om je in leven te houden.
- Palliatieve sedatie. De arts zorgt voor een diepe slaap met medicijnen. Daardoor wordt pijn, benauwdheid en angst minder. Je sterft dan niet aan die medicijnen, maar aan de ziekte zelf. Je kunt dit alleen krijgen als je zo ziek bent, dat je levensverwachting nog maximaal twee weken is. Of je palliatieve sedatie krijgt, beslis je niet zelf. Dat beslist uiteindelijk de arts. Lees meer in het artikel ‘Zorg rond het levenseinde bij dementie’.
- Stoppen met eten en drinken. Je kunt zelf stoppen met eten en drinken. Bijvoorbeeld als je al heel erg zwak bent. Je moet hierbij wel begeleid worden door een arts. En je moet vooraf goede afspraken hebben gemaakt met je naasten en zorgpersoneel. Lees hieronder meer:
Bewust stoppen met eten en drinken bij dementie
Bewust stoppen met eten en drinken (in de zorg afgekort tot BSTED) klinkt misschien heel naar. Toch zijn er mensen die hiervoor kiezen. Dit kan alleen als de persoon met dementie er zelf heel duidelijk voor kiest en de wens ook heeft vastgelegd in een schriftelijke wilsverklaring.
Belangrijk om te weten:
- Als iemand niet meer wilsbekwaam is, kan de wens om te stoppen met eten en drinken nog steeds worden uitgevoerd, als die wens is vastgelegd toen de persoon nog wilsbekwaam was. Dan is de naaste (‘vertegenwoordiger’) de persoon die beslist voor de persoon met dementie. Dit verschilt dus van euthanasie.
- Het is belangrijk dat de persoon met dementie vooraf goed vastlegt wat er moet gebeuren als hij of zij in verwarde toestand toch om drinken of eten vraagt.
- Zorgpersoneel is verplicht om te zorgen dat de persoon die stopt met eten en drinken, zo min mogelijk lijdt. Dat betekent in de praktijk bijvoorbeeld goede mondverzorging, pijnstilling of slaapmedicatie. Als het zwaarder wordt, is palliatieve sedatie (een diepe slaap door medicatie) ook mogelijk.
- Een verzorgende mag weigeren om mee te werken aan de wens van de persoon met dementie om te stoppen met eten en drinken. Bijvoorbeeld vanwege zijn of haar geloof. Maar deze verzorgende moet de zorg dan overdragen aan een collega die dit wel kan en wil.
- De term ‘versterven’ wordt soms ook gebruikt. Dit is iets anders dan bewust stoppen met eten en drinken. Met ‘versterven’ wordt bedoeld dat je door ouderdom of ziekte steeds minder eet of drinkt.
