Psycholoog over intimiteit in verpleeghuis: ‘Geef liefdespartners privacy’
Intimiteit en seksualiteit in een verpleeghuis: dit blijft voor zowel de zorgverleners als de families een lastig onderwerp. Door gebrek aan communicatie en privacy kunnen liefdespartners in het verpleeghuis bijna niet intiem met elkaar zijn. Ouderenpsycholoog Sarah Blom legt uit waarom het bespreekbaar maken van intimiteit en seksualiteit zo belangrijk is.
Bij bewoners in een verpleeghuis hebben we vaak een bepaalde beeldvorming, stelt Blom. “Je denkt aan aftakeling, ziekte en overlijden, maar niet aan de seksuele behoeftes. Toch blijft dit een belangrijke basisbehoefte van de mens die niet verdwijnt met het ouder worden.
‘Intimiteit gaat ook over nabijheid’
Een misvatting over intimiteit is volgens Blom dat er vaak gedacht wordt aan seks, terwijl het gevoel van nabijheid misschien nog wel belangrijker is. “Toen je werd geboren, kreeg je veel aandacht. Je werd veel aangeraakt, gestreeld en gespiegeld. Bewonderd. Als je ouder wordt, neemt dat af, terwijl je behoefte aan nabijheid juist sterker wordt. Via de ander kun je je namelijk nog even geliefd en gewaardeerd voelen. Het gevoel hebben dat je ertoe doet is een basisbehoefte van ons allemaal,” legt Blom uit.
“Mensen met dementie krijgen nog vaker te maken met de behoefte aan nabijheid omdat ze veel last van angsten hebben. Je takelt af, je geheugen laat je in de steek, vrienden en kennissen vallen weg en je komt in een verpleeghuis terecht. Dit geeft velen een heel onveilig gevoel, waardoor gehechtheidsgedrag ontstaat. Bewoners kunnen zich gaan hechten aan een bepaald object, maar kan zich ook aan een zorgverlener vastklampen. Raakt de bewoner dan per ongeluk de borst aan van een zorgverlener, dan kan diegene erg schrikken en het zien als grensoverschrijdend gedrag. Terwijl de bewoner misschien slecht ziet en het niet bewust deed. Als zorgverlener is het daarom belangrijk om te bepalen: wat zie ik nou eigenlijk? Heeft de bewoner te maken met een seksuele drift of is er iets anders?”
Een lastige situatie voor de familie
Bewoners in een verpleeghuis gaan vaak terug in de tijd. Blom: “Dit kan oude gevoelens tot leven wekken. Als een zorgverlener heel lief is en de bewoner veel aandacht geeft, dan kan dit de bewoner regelrecht terugvoeren naar zijn of haar echtgenote, die altijd heel begripvol en liefdevol was. Hierdoor kan gebeurt het wel eens dat een bewoner de zorgverlener gaat aanzien voor zijn vrouw. Dit gaat dan niet alleen puur om het hebben van seks, maar om een behoefte aan intimiteit.”
Volgens Blom kan het voor de familie lastig zijn om te zien dat een vader of moeder ineens seksueel actief wordt, of zelfs een relatie aangaat met een medebewoner. “Als kind moet je vaak al afscheid nemen van een bepaald beeld van je ouders. Zeker als dementie een rol speelt. Je raakt je ouder langzaam kwijt. En als er dan ‘nieuwe’ gedragingen en behoeftes om de hoek komen kijken, kan dit heel vervreemdend voelen. Je voelt je ontheemd.”
Intiem zijn in een verpleeghuis
Er valt nog een hoop te winnen voor verpleeghuizen als het aankomt op het bespreekbaar maken van intimiteit en seksualiteit. Het onderwerp moet volgens Blom daarom standaard op de agenda staan met als uitgangspunt: hoe gaan wij om met seks? “En welke opties hebben wij binnen een verpleeghuis om de behoeften en wensen van de bewoners te vervullen? Denk aan seksblaadjes voor bewoners, het inhuren van professionele sekswerkers, ‘niet storen’ bordjes aan de kamer hangen om mensen privacy te gunnen of een koppelbed voor echtparen, waardoor ze intiem kunnen zijn. Vooral dit laatste is zó belangrijk. Vaak worden echtparen door een opname gescheiden, maar de behoefte aan samenzijn blijft bestaan. Dit moeten we mogelijk maken. Dat is goede zorg.”
Sarah Blom schreef samen met haar groep van theatermakers, acteurs en wetenschappers twee muziektheatershows over omgaan met dementie: Dag Mama 1 & 2. Ze zijn inmiddels door meer dan 300.000 mensen bezocht. Ze staat door het hele land in theaters.
